20.11.2026 · 6 min czytania
Raport GEM Polska 2026: mało nowych firm, a AI ważne tylko dla 8% z nich
Polacy uważają, że założenie firmy jest łatwe i że mają do tego umiejętności. Mimo to zakładają ich najmniej w Europie, a młode firmy rzadko opierają biznes na AI. Oto najważniejsze liczby z tegorocznego raportu PARP.
Czym jest raport GEM
Global Entrepreneurship Monitor to międzynarodowe badanie przedsiębiorczości. Polska uczestniczy w nim od 2011 r., a krajowy raport przygotowują PARP i Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach. Edycja GEM Polska 2026 opisuje dane za 2025 r. Na świecie przeprowadzono ponad 150 tys. wywiadów z osobami w wieku 18-64 lat w 48 krajach i ponad 2,2 tys. wywiadów z ekspertami w 53 krajach.
Mało młodych firm, dużo dojrzałych
Młodą firmę, czyli działającą do 3,5 roku, prowadzi 2,9% dorosłych Polaków. To ok. 632 tys. osób i 46. miejsce na 48 gospodarek objętych badaniem. Średnia europejska jest ponad trzy razy wyższa i wynosi 10,3%. Na wynik składa się 1,2% osób, które dopiero rozkręcają działalność (do 3 miesięcy), i 1,7% prowadzących firmę od 3 do 42 miesięcy.
Inaczej jest z firmami dojrzałymi. Prowadzi je 12,3% dorosłych, czyli ok. 2,68 mln osób, co daje 7. miejsce w badaniu (średnia w Europie: 7%). GEM liczy ludzi, a nie przedsiębiorstwa, więc tej liczby nie należy czytać jako liczby firm.
W 2011 r. proporcje były odwrotne: młode firmy prowadziło 9% dorosłych, a dojrzałe 5%. Od 2017 r. przeważają właściciele dojrzałych firm. W 2022 r. na jednego właściciela młodej firmy przypadało ich sześciu, dziś czterech. Zmiany z ostatniego roku (+0,4 pkt proc. dla młodych firm, -0,5 pkt proc. dla dojrzałych) mieszczą się jednak w błędzie statystycznym, więc autorzy nie mówią jeszcze o odwróceniu trendu.
Umiejętności są, chęci brak
77% Polaków uważa, że założenie firmy jest łatwe. To mniej niż rok wcześniej (83%), ale wciąż 4. wynik na świecie i 1. w Europie. Ponad dwie trzecie widzi w swojej okolicy dobre okazje biznesowe na najbliższe pół roku, a 53% ocenia, że ma wiedzę i umiejętności, by zacząć (średnia w Europie: 52%).
Mimo to założenie firmy w ciągu 3 lat planuje tylko 3% dorosłych, którzy jeszcze jej nie mają. To najniższy wynik wśród wszystkich krajów badania, a w Europie odsetek ten wynosi 14%. W ciągu 15 lat odsetek osób dobrze oceniających warunki do startu wzrósł o 38 pkt proc., a odsetek planujących własny biznes spadł o ok. 20 pkt proc. Strach przed porażką zmienił się znacznie mniej: dziś deklaruje go 49% osób widzących okazje (Europa: 46%). Według autorów problemem nie jest brak wiary we własne kompetencje, tylko niska skłonność do ryzyka.
Słabo wypada też wizerunek przedsiębiorców:
- Szacunek. 62% uważa, że przedsiębiorcy, którym się udało, zasługują na szacunek (Europa: 72%).
- Sposób na życie. Tak o prowadzeniu firmy myśli 47% Polaków, wobec 73% w 2011 r. Wynik wzrósł jednak o 4 pkt proc., pierwszy raz od siedmiu lat.
- Media. Pozytywne treści o przedsiębiorcach w mediach i internecie widzi tylko 37% (Europa: 64%), co jest jednym z najsłabszych wyników w badaniu.
Firma z konieczności
75% właścicieli młodych firm założyło je, żeby zarobić na życie, bo trudno o pracę (Europa: 58%). Na wysokie dochody liczy 30% (Europa: 51%), chęć zmieniania świata deklaruje 15% (44%), a kontynuowanie rodzinnej tradycji 12% (26%). Od 2022 r. motywacje finansowe słabną, a te wynikające z konieczności rosną. Autorzy nazywają ten wzorzec bardziej defensywnym niż ekspansywnym.
Kobiety i mężczyźni prowadzą firmy niemal równie często: młode 2,8% i 3,0%, dojrzałe 12,1% i 12,6%. Rośnie za to luka pokoleniowa. W grupie 18-24 lata odsetek prowadzących młode firmy spadł w ciągu roku z 1,2% do 0,6%, a w grupie 25-34 lata odsetek właścicieli dojrzałych firm z 9,1% do 6%. Przybywa natomiast przedsiębiorców w wieku 55-64 lat.
AI: młode firmy na ostatnim miejscu
Z perspektywy rynku AI to najważniejsza część raportu. Tylko 8% właścicieli młodych firm uważa AI za bardzo ważne dla obecnego modelu biznesowego. To ostatnie miejsce wśród badanych krajów. W dojrzałych firmach odsetek wynosi 13,3%, co plasuje je w dolnej części zestawienia. W Polsce jest więc odwrotnie niż w większości krajów, gdzie AI bardziej cenią młode firmy.
Za 3 lata AI ma być bardzo ważne dla 11% młodych i 16% dojrzałych firm, o 3 i 1 pkt proc. więcej niż rok wcześniej. Około połowa przedsiębiorców spodziewa się, że w sprzedaży będzie korzystać z większej liczby technologii cyfrowych.
Lepiej wypadają startupy. Częściej sięgają po najnowsze technologie i częściej wprowadzają produkty nowe na rynku lokalnym lub globalnym. Jako główne bariery wskazują niepewność gospodarczą, brak kapitału na start i słabe umiejętności zarządcze.
Dlaczego firmy się zamykają
Wśród osób, które w ostatnim roku zakończyły działalność, 32% wskazało brak rentowności (Europa: 26%). 26% podało politykę państwa, podatki i biurokrację, podczas gdy w Europie robi to ok. 10-11%. Sprzedaż firmy była powodem wyjścia z biznesu tylko dla 3% (Europa: 10%).
Ocena ekspertów
Eksperci ocenili warunki do prowadzenia biznesu w Polsce (wskaźnik NECI) na 4,3 pkt na 10. To 17. miejsce na 22 kraje europejskie i 34. na 53 gospodarki. Za mocne strony uznali dynamikę i otwartość rynku oraz normy społeczne i kulturowe. Najsłabiej wypadły edukacja przedsiębiorcza, dostęp do finansowania, transfer wyników badań do biznesu, polityka państwa wraz z podatkami i biurokracją oraz programy wsparcia.
Co to oznacza dla osób pracujących w AI
Raport nie zajmuje się rynkiem pracy w AI wprost, ale kilka wniosków nasuwa się samo:
- Popyt przyjdzie raczej od dojrzałych firm. To one stanowią większość polskiego biznesu i to one częściej niż młode uznają AI za ważne. Doświadczenie z wdrażania AI w istniejących procesach może więc być cenniejsze niż praca nad produktem budowanym od zera.
- Konkurencja jest niewielka. Jeśli tylko 8% młodych firm opiera biznes na AI, osoba, która potrafi pokazać konkretne zastosowanie, łatwiej się wyróżni, również jako założyciel.
- Liczą się umiejętności biznesowe. Startupy wskazują słabe zarządzanie jako barierę. Połączenie wiedzy technicznej z rozumieniem produktu to dobry wyróżnik w CV.
Aktualne oferty znajdziesz w kategoriach AI Engineer i Product Manager AI, a szersze wskazówki w przewodniku po szukaniu pracy w AI. Sytuację na rynku na bieżąco pokazuje nasz tygodniowy raport.